14

Mustafa Kemal Atatürk’ün Çanakkale Savaşı ile Kurtuluş Savaşı’ndaki silah arkadaşı, Devlet Demiryolları’nın (TCDD) kurucusu ve ilk genel müdürü Behiç Erkin, 52. ölüm yıldönümünde Eskişehir’de tören ve etkinlikle anıldı.

Anma töreninin İlki 11 Kasım 2013 Pazartesi günü Behiç Erkin’in Enveriye İstasyonu’nun arkasındaki adını taşıyan anı ormanı içindeki anıt mezarda yapıldı. Törene katılanlarca Behiç Erkin’in mezarına kırmızı güllerle Demiryolu Yapım ve İşletim Personeli Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği (YOLDER) ve Demiryolu Meslek Okulu Mezunları Derneği’nin (DEMOK) çelenkleri bırakıldı. Kısa yaşam öyküsünün anlatıldığı anma töreninde Behiç Erkin’in anısına saygı duruşunda bulunuldu ve dua okundu.

Törene Eskişehir Gar Müdür Yardımcıları Ali Yıldız, Özden Şenova, Ali Çelik, Birol Özbek, Trafik Koordinasyon Denetleme Müdürü Ünal Erdelikara, Lojistik Müdürü Mesut Uysal, TCDD Eğitim Merkezi Müdür Yardımcısı Mehmet Ünal, Eskişehir Güvenlik Şefi Oğuz Özenir, Demiryolu Yapım ve İşletim Personeli Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği (YOLDER) Temsilcisi Orhan Demir, Eskişehir Türbeleri Bakım Onarım ve Geliştirme Derneği Başkanı Mehmet Başerdem, TCDD personeli Mesut Girgin ve Mimar Banu Gürlek’in de aralarında bulunduğu vatandaşlar katıldı.

Anma etkinlikler, kapsamında TCDD’nin kurucusu Behiç Erkin için 2013 Türk Dünyası Kültür Başkenti Ajansı’nın katkısıyla Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii AŞ (TÜLOMSAŞ) Konferans Salonu’nda bir toplantı düzenlendi.

Toplantıya, Eskişehir Valisi Güngör Azim Tuna, Vali Yardımcısı Ömer Faruk Günay, Odunpazarı Belediye Başkanı Burhan Sakallı, Yüksek Hızlı Tren Bölge Müdürü Abdurrahman Genç, TÜLOMSAŞ Genel Müdürü Hayri Avcı, Eskişehir Gar Müdürü Süleyman Hilmi Özer, DEMOK Eskişehir Şube II Başkanı Ömer Faruk Erbaş, akademisyenler ve davetlilerin yanı sıra TCDD personeli katıldı.

Toplantıda konuşan DEMOK Şube II. Başkanı Ömer Faruk Erbaş, demiryollarının gelişmesinde yaptığı çalışmalarından dolayı demiryolcuların Erkin’i her zaman demiryollarının babası olarak andıklarını söyledi. Eskişehir Vali Yardımcısı Günay, Behiç Erkin’in, Kurtuluş Savaşı mücadelesi sırasında demiryolu yönetimini üstlenerek Atatürk’ün yanında yer alan önemli kişilerden biri olduğunu söyledi. Günay, Demiryolları’nın 152 yıllık mazisinde Behiç Erkin’in “Demiryollarının babası” olarak anıldığı kaydetti. Konuşmaların ardından Behiç Erkin’in torunu Emin Kıvırcık, dedesinin anılarına ilişkin notları sinevizyon eşliğinde yaptığı sunumla paylaştı.

Etkinliğin sonunda konuşmacılara günün anısına çeşitli hediyeler veren Eskişehir Valisi Tuna, “Türk Dünyası Kültür Başkenti olan Eskişehir’de, kendisini bu memlekete adamış, çok hizmet etmiş, bu büyük insanı unutmamak anlamında biz de başkent ajansı olarak gerekli çalışmayı yapacağız” dedi. Hem müze anlamında, hem de demiryolu kültürü ve ulaşım kültürü anlamında, Behiç Erkin adına Eskişehir’de kalıcı eser bırakmak çalışmalar yaptıklarını kaydeden Vali Tuna, etkinlikte emeği geçenlere teşekkür etti.

 

Behiç ERKİN kimdir:

5 Nisan 1876 tarihinde İstanbul'da doğan Behiç Erkin, TCDD’nin ilk Genel Müdürüdür.

Behiç Bey, Ocak 1894 tarihinde Askeri Rüştiye'yi, 1895 yılında Askeri İdadi'yi ve 25 Aralık 1898 tarihinde Piyade Teğmen rütbesi ile Harp Okulu'nu ve son olarak, 29 Kasım 1901 tarihinde Harp Akademisi'ni bitirdi. 13 Nisan 1902 tarihinde Selanik'teki 15'inci Topçu Alayında ordudaki görevine başladı. 1910 yılına kadar Bölük, Tabur ve Alay Komutanlıklarında bulundu.

Selanik'te 1904–1908 yılları arasında diğer görevlerine ek olarak Selanik-İstanbul Demiryolu Muhafız Kuvvetleri Müfettişliğinde bulunan Kurmay Albay Behiç Bey, 1910-­1912 yıllarında Demiryolu Askeri Komiserliği görevine atandı. Bu görevleri sırasında, Demiryolu kuruluşu ve işletmesi üzerinde yapmış olduğu incelemeleri, I. Dünya Savaşı sıralarında "Demiryolunun Askeri Açıdan Tarihi, Kullanımı ve Teşkilâtı" adlı bir kitapta toplayarak, bu alandaki ilk Türkçe eseri yazdı.

Balkan Savaşı süresince Demiryolları Komiserliği görevine devam eden Behiç Bey, Yunan kuvvetlerinin Selanik'e girmesi üzerine 26 Kasım 1912'de harp esiri olarak Yunanistan'ın Pire şehrine götürüldü. Esaret sonrası 18 Kasım 1913 tarihinde İstanbul'a geldi.11 Şubat 1913'te Harbiye Nezareti Harbiye Dairesi Ordu Şubesi Asker Alma Kısım Amirliğine tayin edildi ve I. Dünya Savaşı süresince Genelkurmay Karargâhında Lojistik görevde bulundu.
Ordu Dairesi Başkan Vekilliği de yapan Behiç Bey, görevi sırasındaOrdu Dairesi Başkanlığına, 30 Ocak 1919 tarihinde Hilmi Paşa tayin edilmesi üzerine görevinden istifa etti.7 Haziran 1920deMudanyaya,  Mudanya’dan da Mustafa Kemal’in isteğiyle Ankara’ya geldi. Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Bey’le görüşen Erkin’e, İsmet Bey Genelkurmay İkinci Başkanlığını, Nafıa Vekili İsmail Fazıl Paşa da Demiryolları Umum Müdürlüğü görevini önerdi. Bu iki teklif için Mustafa Kemal Paşanın fikrini alan Behiç Bey, Mustafa Kemal Paşanın “… Demiryolları çok mühimdir, onu kabul et.”sözü üzerineAnadolu-Bağdat Demiryolları Umum Müdürlüğü görevini kabul etti.

15 Temmuz 1920’den 25 Şubat
1921tarihine kadar oldukça zor şartlar altında çalıştığı yürüttüğüAnadolu-Bağdat Demiryollarının ilk Umum Müdürlüğü görevinden bozulan sağlığı nedeniyle ayrılmak zorunda kaldı. 1 Aralık 1921’de ikinci defa üstlendiği bu görevi 14 Ocak 1926 tarihinde tamamladı. İşletme sorunu yaşayan demiryolların adeta bir kurtarıcısı gibi oldu. Milli Mücadelenin en çetin şartlarında yaşanan tüm sorunların üstesinden gelmeyi başardı. “Türkler demiryolu işletemez” denilen yıllarda, personelin büyük bir kısmı gayrimüslimlerden oluşan demiryollarının dilinin Türkçeleştirilmesi, millileştirilmesi gibi birçok konuda öncülük etti. Savaştan sonra TBMM tarafından  "Meclis Özel Takdirnamesi" ve "İstiklal Madalyası" verildi.
Daima bir karış fazla demiryoluhedefleyen Atatürk, bu görevi başarıyla yerine getiren Behiç Bey için 10. Yıl Marşı’ndaki "Yurdun her bir tepesinde dumanlar tütüyor" mısrasını; "Sizin emeğinizi iyi ifade etmiyordu” diyerek  "Demir ağlarla ördük ana yurdu dört baştan" şeklinde değiştirdi. Yakın arkadaşı Behiç Bey’e; hiçbir şarta bağlı olmayan, istediği gibi davranabilen anlamındaki “Erkin” soyadını verdi.

14 Ocak 1926–4 Kasım 1928 tarihleri arasında Bayındırlık Bakanlığı yapan Behiç Erkin, 1928–1939 yılları arasında Budapeşte, 1939–1943 yılları arasında Paris Büyükelçiliği görevlerinde bulundu. 31 Aralık 1925 tarihinde II. Dönem İstanbul Milletvekili, 5 Eylül 1927 tarihinde III. Dönem İstanbul Milletvekili ve 2 Eylül 1943 tarihinde de VII. Dönem Çankırı Milletvekilliği yapan Erkin’in milletvekilliği 5 Ağustos 1946'da sona erdi.

Behiç Erkin, 11 Kasım 1961 günü İstanbul'da vefat etti. Vefatı gazetelerde "Mustafa Kemal'in arkadaşlarından birisi daha öldü" diye duyuruldu. Mezarı, Genel Müdürlük görevine başladığı Eskişehir’de Kütahya-Eskişehir-İstanbul hatlarının kesiştiği Enveriye İstasyonu’nda bulunmaktadır.

Behiç Erkin, Demiryollarındaki üstün hizmetlerinden dolayı “Demiryolculuğun babası” hatırlanmaktadır.

Okunma Sayısı: 4691
resim